Szczepan Twardoch laureatem Nagrody Literackiej Nike 2026 – „Null” najlepszą książką roku

 

4 października 2026 roku podczas uroczystej gali w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie poznaliśmy laureata 30. edycji Nagrody Literackiej Nike. Najlepszą książką poprzedniego roku jury uznało powieść „Null” Szczepana Twardocha. Pisarz otrzymał statuetkę autorstwa Gustawa Zemły oraz nagrodę w wysokości 100 tysięcy złotych. Co ważne, „Null” zdobył również Nike Czytelników, przyznawaną w plebiscycie „Gazety Wyborczej”.

To pierwsza główna Nagroda Literacka Nike w dorobku Szczepana Twardocha. Autor był wcześniej trzykrotnie finalistą konkursu, a w 2013 roku otrzymał Nike Czytelników za powieść „Morfina”. Tegoroczny sukces jest więc dla pisarza wyjątkowy – po raz pierwszy jego książka została jednocześnie doceniona przez jury i czytelników.

Kim jest Szczepan Twardoch?

Szczepan Twardoch z Nagrodą Literacką 'Nike' 

(Fot. Sławomir Kamiński / Agencja Wyborcza.pl)

Szczepan Twardoch urodził się 23 grudnia 1979 roku w Żernicy koło Gliwic. Jest pisarzem i publicystą, związanym z Górnym Śląskiem. Studiował socjologię na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, gdzie uzyskał tytuł magistra w 2003 roku. Podejmował również studia filozoficzne, których nie ukończył. Interesował się historią, militariami oraz kulturą i tożsamością Śląska. Przez pewien czas zajmował się handlem antykami, w tym zabytkową bronią, a później prowadził firmę produkującą repliki broni białej.

Jako autor zadebiutował na początku XXI wieku. Szersze uznanie przyniosła mu powieść „Morfina” z 2012 roku. Kolejne ważne książki pisarza to m.in. „Drach”, „Król”, „Królestwo”, „Pokora”, „Chołod” oraz „Powiedzmy, że Piontek”. Jego proza często podejmuje temat tożsamości – polskiej, śląskiej, niemieckiej i ukraińskiej – a także relacji jednostki z historią, wojną i przemocą.

Twardoch jest laureatem wielu prestiżowych wyróżnień, m.in. Paszportu „Polityki”, Nagrody Fundacji im. Kościelskich, Brücke Berlin-Preis oraz Nagrody Czytelników Nike. Jego książki zostały przetłumaczone na wiele języków, a ich łączny nakład przekroczył milion egzemplarzy.

„Null” – powieść z pierwszej linii frontu

Fot. Marta Kowal, Ex Libris Marty

„Null” to powieść wydana w 2025 roku przez Wydawnictwo Marginesy. Jej akcja związana jest z wojną rosyjsko-ukraińską i doświadczeniem żołnierzy walczących na froncie.

Głównym bohaterem jest Koń, historyk mieszkający w Warszawie, który po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę opuszcza dotychczasowe życie i trafia na front. Tytułowy „null” oznacza pierwszą linię frontu – miejsce, w którym wojna przestaje być abstrakcyjnym wydarzeniem obserwowanym z dystansu, a staje się codziennością, walką o przetrwanie i bezpośrednim doświadczeniem strachu.

Powieść nie jest jednak wyłącznie opowieścią wojenną. Twardoch podejmuje w niej pytania o sens walki, odwagę, strach, śmierć, odpowiedzialność i braterstwo. Pokazuje również, jak wojna wpływa na ludzką psychikę i relacje między ludźmi.

Istotnym elementem powieści jest także historia. Losy współczesnego bohatera zostają zestawione z pamięcią o wcześniejszych konfliktach i traumach, w tym z doświadczeniem Polaków zamordowanych na Wołyniu. Dzięki temu „Null” staje się nie tylko opowieścią o współczesnym konflikcie, ale również refleksją nad tym, w jaki sposób historia wpływa na współczesnego człowieka.

Twardoch wykorzystał przy pracy nad powieścią własne doświadczenia z pobytów w Ukrainie. Jak opowiadał, po opuszczeniu Donbasu sporządzał notatki na podstawie rozmów i historii zasłyszanych od żołnierzy.

Pisarz podkreślał podczas gali, że „Null” jest dla niego szczególnie ważną książką. W jego ocenie literatura jest narzędziem pozwalającym mówić prawdę i zastanawiać się nad ludzką kondycją. Jury doceniło natomiast nie tylko aktualność tematu, lecz przede wszystkim wartość literacką powieści i charakterystyczny język Twardocha.

Finałowa siódemka Nike 2026

Zanim jury ogłosiło zwycięzcę, spośród 20 nominowanych książek wybrało siedem finałowych tytułów. Tegoroczna finałowa siódemka pokazała różnorodność współczesnej literatury – znalazły się w niej powieści, reportaż, biografia, opowiadania i poezja.

Finaliści i finalistki Nike 2026:

1. Anna Bikont – „Nie koniec, nie początek. Powojenne wybory polskich Żydów” – reportaż, Wydawnictwo Czarne
2. Dorota Grabek – „Zmartwychwstanki” – opowiadania, Wydawnictwo Czarne
3. Justyna Kulikowska – „Wnyki dla światła” – poezja, WBPiCAK
4. Krzysztof Łapiński – „Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa” – biografia, Wydawnictwo Agora
5. Weronika Murek – „Urodziny” – powieść, Wydawnictwo Czarne
6. Zyta Rudzka – „Tylko durnie żyją do końca” – powieść, Wydawnictwo W.A.B.
7. Szczepan Twardoch – „Null” – powieść, Wydawnictwo Marginesy.

Warto zwrócić uwagę, że Anna Bikont i Szczepan Twardoch po raz czwarty znaleźli się w finale Nagrody Nike. Dla Justyny Kulikowskiej był to trzeci udział w gronie nominowanych, natomiast Zyta Rudzka miała już na swoim koncie zwycięstwo – w 2023 roku otrzymała Nike za powieść „Ten się śmieje, kto ma zęby”.

20 nominowanych książek Nike 2026

Jubileuszowa, 30. edycja konkursu rozpoczęła się od 20 nominowanych tytułów. Były wśród nich różne gatunki literackie – od powieści i poezji po reportaż, biografię, esej i opowiadania.

Pełna lista przedstawiała się następująco:

• Kasper Bajon – „Poznań kolonialny. Rodzinna historia z Tanzanią w tle”
• Anna Bikont – „Nie koniec, nie początek. Powojenne wybory polskich Żydów”
• Łukasz Garbal – „Wańkowicz. Życie na kraterze”
• Dorota Grabek – „Zmartwychwstanki”
• Marta Grzywacz – „Radość Soboty. Archiwum życia i śmierci”
• Maciej Hen – „Tratwa z pomarańczami”
• Michał Komar – „Józef, czyli…”
• Justyna Kulikowska – „Wnyki dla światła”
• Krzysztof Łapiński – „Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa”
• Jarosław Mikołajewski – „Marsala”
• Weronika Murek – „Urodziny”
• Tomasz Pietrzak – „Bery z dzielni”
• Anna Piwkowska – „Prześwity”
• Zyta Rudzka – „Tylko durnie żyją do końca”
• Paweł Rzewuski – „Krzywda”
• Maciej Siembieda – „Gołoborze”
• Maciej Sieńczyk – „Pijaczek”
• Michał Tabaczyński – „Kieszonkowa metropolia. W rok dookoła Bydgoszczy”
• Szczepan Twardoch – „Null”
• Jurij Zawadski – „Jak poczuć się samotnym w zatłoczonym pociągu”.

30 lat Nagrody Literackiej Nike

Fot. Adam Burakowski / East News

Nagroda Literacka Nike jest przyznawana od 1997 roku. Jej celem jest promocja współczesnej literatury polskiej, ze szczególnym uwzględnieniem powieści. Fundatorami nagrody są „Gazeta Wyborcza” i Fundacja Agory.

Pierwszą Nagrodę Nike otrzymał w 1997 roku Wiesław Myśliwski za powieść „Widnokrąg”. Od początku konkurs miał ambicję prezentowania najważniejszych i najbardziej wartościowych książek polskich autorów – niezależnie od reprezentowanego gatunku.

Konkurs ma trzyetapową formułę. Najpierw jury wybiera 20 nominowanych książek. Następnie we wrześniu lista zostaje ograniczona do siedmiu finalistów. Ostatecznego laureata jury wybiera podczas finałowej gali. Do momentu ogłoszenia werdyktu zarówno zwycięzca, jak i pozostali finaliści nie znają decyzji kapituły.

Od 2002 roku zwycięzca otrzymuje 100 tysięcy złotych oraz statuetkę zaprojektowaną przez Gustawa Zemłę – przedstawiającą uskrzydloną boginię zwycięstwa Nike. Swojego laureata wybierają również czytelnicy i czytelniczki „Gazety Wyborczej”.

Przez trzy dekady Nike wielokrotnie pokazywała, że najlepsza literatura nie ogranicza się do jednego gatunku. Wśród nagradzanych książek znajdowały się powieści, tomy poetyckie, eseje, reportaże czy utwory z pogranicza różnych form. Nagroda stała się jednym z najważniejszych wydarzeń polskiego życia literackiego i ważnym drogowskazem dla czytelników poszukujących wartościowej współczesnej literatury.

Nike 2026 – zgodny wybór jury i czytelników

Tegoroczna edycja była szczególna nie tylko ze względu na jubileusz 30-lecia Nagrody Literackiej Nike. Po raz pierwszy w swojej historii Szczepan Twardoch otrzymał główną nagrodę, a jednocześnie jego „Null” zwyciężył w plebiscycie czytelników.

To także ciekawy sygnał dla czytelników. Nagrody literackie mogą być zaproszeniem do sięgania po książki, których być może wcześniej nie mieliśmy w planach. Warto poznać nie tylko zwycięskie „Null”, ale również pozostałe książki finałowej siódemki i nominowane tytuły.

Nagroda Nike pokazuje bowiem, że współczesna literatura może opowiadać o historii i filozofii, wojnie i pamięci, samotności i relacjach międzyludzkich – a przede wszystkim pomagać nam lepiej rozumieć świat, w którym żyjemy.

Wywiad ze Szczepanem Twardochem: 

Moje książki są mądrzejsze ode mnie

Źródła i materiały

• Culture.pl – informacje o Nagrodzie Nike 2026 i twórczości Szczepana Twardocha.
• „Gazeta Wyborcza” / Agora – informacje o formule Nagrody Literackiej Nike oraz finalistach 2026.
• Polskie Radio – relacja z gali i rozmowa o powieści „Null”.
• Tygodnik Powszechny – lista 20 nominowanych książek Nike 2026.
• Nowa Panorama Literatury Polskiej – biogram Szczepana Twardocha.
• Wydawnictwo Marginesy – informacje o autorze i jego twórczości.