Przejdź do głównej zawartości

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska – poetka miłości

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska z Kossaków urodziła się 24 listopada 1891 roku w Krakowie, zmarła 9 lipca 1945 roku w Manchesterze. Była poetką i dramatopisarką.

Miłość jest tym głównym pryzmatem, przez który patrzyła na świat, jest motorem życia i głównym elementem jej biografii – mówiła o Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej prof. Grażyna Borkowska. Ona zawsze zabiegała o to, żeby w jej życiu była miłość.

Skazana na sztukę

Urodziła się 24 listopada 1891 w Krakowie w artystycznej rodzinie Kossaków. Jej ojcem był Wojciech, a dziadkiem – Juliusz Kossak. Siostrą Marii była pisarka satyryczna Magdalena Samozwaniec.

Od lewej: Maria Jasnorzewska-Pawlikowska i Magdalena Samozwaniec
jako dzieci, Warszawa ok. 1905. Fot: Muzeum Literatury/East News

W jej domu rodzinnym często bywali przedstawiciele polskiej elity intelektualnej i artystycznej, m.in. Henryk Sienkiewicz, Ignacy Jan Paderewski czy Wincenty Lutosławski. Wzrastająca w atmosferze salonu artystycznego Pawlikowska już debiutując w 1922 roku tomikiem "Niebieskie migdały" została doceniona przez krytykę.

To był debiut bardzo udany, Pawlikowska jednym rzutem dołączyła do plejady wybitnych polskich poetów, którzy debiutowali nieco wcześniej i tworzyli grupę Skamandra – mówiła prof. Grażyna Borkowska. – O tyle łatwiej było jej dołączyć do grupy artystycznej, ponieważ pochodziła z artystycznej rodziny Kossaków.

Pawlikowska sporo podróżowała: przebywała we Włoszech, w Północnej Afryce i we Francji. Ciekawość bez wątpienia wzbudzało jej życie prywatne – poetka trzykrotnie wychodziła za mąż oraz nie stroniła od romansów.


Wojenne refleksje

Pierwsze trzy tomiki wierszy są przepełnione optymizmem i chęcią do życia, później coraz częściej poetka zwraca uwagę na przemijanie, skłania się także do fascynacji naturą. Zwykle dzieli się twórczość Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej na okres sprzed wojny i po 1939 roku.

To nie było tak, że wydarzenia wojenne Pawlikowska przyjęła, jak naiwne dziecko wychowane w bogatym salonie, które nagle zrozumiało, że ludzie są okrutni, a świat jest przykrym doświadczeniem, z którym się trzeba zmierzyć – podkreślała Borkowska – Wojna potwierdziła to, o czym Pawlikowska już wcześniej wiedziała. Mówiła, że wojna to porządek życia nastawiony na najwyższą godzinę.

Emigracja, choroba

Po wystawieniu sztuki "Baba-Dziwo" we wrześniu 1939 roku Maria Pawlikowska-Jasnorzewska wyjechała do Francji, a potem osiadła w Anglii. Wraz z mężem, oficerem lotnictwa Stefanem Jasnorzewskim zamieszkała w Blackpool, w ośrodku RAF. Wtedy zachorowała na raka, co bez wątpienia odbiło się na jej twórczości.

Poetka, jak tylko odzyskiwała trochę sił i świadomości, próbowała jakoś tę swoją chorobę oswajać, trochę ironizować, dystansować się. – Wierzyła też, trochę naiwnie, że to wszystko nie przedstawia się tak źle, jak mogłoby się wydawać.

Zbiór ostatnich utworów i korespondencji, które są świadectwem pogrążenia Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej w bólu i cierpieniu, w latach 50. XX wieku wydał Tymon Terlecki. – Dodatkowym smakiem tej poezji jest to, że te wielkie sprawy i wstrząsająco tragiczne, Pawlikowska ubiera w swoją własną formę elegancko-kobiecą – zaznaczyła prof. Borkowska.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska zmarła w szpitalu w Manchesterze 9 lipca 1945. – Było w niej coś pociągającego, coś, co sprawiało bardzo pozytywne wrażenie na tych, którzy się z nią stykali – podkreślała prof. Grażyna Borkowska.

Dziś to wrażenie Maria Pawlikowska-Jasnorzewska wywiera nadal, dzięki swojej poezji.


Ciekawostki o Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej

  • Była córką słynnego malarza Wojciecha Kossaka.

  • Jasnorzewska była laureatką prestiżowego Złotego Wawrzynu Akademickiego Polskiej Akademii Literatury.

  • Wraz z atakiem Niemiec na Polskę musiała emigrować, co związane było z wystawianiem wcześniej jej antynazistowskiej sztuki zatytułowanej „Baba-Dziwo”.

  • Znajomi i przyjaciele nazywali ją: "nimfa", "syrena", "rusałka", "czarownica z Krakowa", "egzotyczny kwiat".

  • Julian Tuwim nazwał ją staroświecką młodą panią z Krakowa.

  • Mówiono, że jest "pierwszą damą Skamandra", choć ani do tego, ani do innego ugrupowania literackiego nie należała.

  • Nazywano ją także polską Safoną, bo jako pierwsza z polskich poetek śmiało zaznaczyła swoją obecność w sferze liryki miłosnej, zarezerwowanej dotąd dla mężczyzn – dla poetów.


Wojciech Kossak, Portret córek Marii i Magdaleny

[Źródło: https://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/984549,Maria-PawlikowskaJasnorzewska-%E2%80%93-poetka-milosci, https://dzieje.pl/aktualnosci/70-lat-temu-zmarla-w-anglii-poetka-maria-pawlikowska-jasnorzewska] 


Maria Pawlikowska-Jasnorzewska 
Literackie ciekawostki


opracowanie:
Biblioteka Szkolna
mgr Małgorzata Zielińska
mgr Agata Hajdas

Komentarze

Popularne posty z tego bloga

Biblioteka Szkolna - zapraszamy!

Biblioteka szkolna to miejsce, w którym każdy może znaleźć coś dla siebie – ciekawą książkę, potrzebne materiały do nauki, inspirację do rozwijania zainteresowań lub chwilę wytchnienia w przyjaznej atmosferze. Biblioteka jest czynna od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–16:00. Zachęcamy wszystkich uczniów do regularnego korzystania z naszego bogatego i różnorodnego księgozbioru. Do dyspozycji czytelników pozostaje nie tylko wypożyczalnia, ale również czytelnia, w której można w spokoju poczytać, przygotować się do zajęć lub poszerzyć swoją wiedzę. W naszych zbiorach znajdują się: lektury szkolne i literatura piękna, nowości wydawnicze, książki z zakresu psychologii i rozwoju osobistego, publikacje dotyczące historii, geografii, biologii, chemii i pedagogiki, materiały z metodyki nauczania, pomoce do nauki języków obcych, czasopisma. Biblioteka dysponuje również działem zbiorów audiowizualnych , w którym można znaleźć ekranizacje lektur szkolnych, filmy edukacyjne oraz audiobooki. ...

83 lata temu wybuchła II wojna światowa. Pamiętamy...

  O świcie 1 września 1939 roku Niemcy zbombardowali Wieluń, a pancernik Schleswig-Holstein otworzył ogień w kierunku Westerplatte. Rozpoczęła się II wojna światowa, a Polacy stanęli do wyniszczającej walki. 83 lata po tych wydarzeniach pamiętamy o najkrwawszym konflikcie XX wieku. Dzień, który miał być jak każdy inny. Zwyczajny piątek. Dzień, który zmienił bieg historii. Dzień, w którym życie wielu ludzi uległo drastycznej zmianie. Napaść na Westerplatte, walka polskich żołnierzy i cywilów, terror, zniszczenia miast i wsi, ewakuacje ludności… Śmierć, strach, rozłąka z najbliższymi… Data, która na zawsze wpisała się w pamięci – 1 września 1939 r. Bo ważne jest, żeby pamiętać.  I trzeba pamiętać, żeby wiedzieć. "Dziś idę walczyć, Mamo!"       1 września przypada także 78. rocznica śmierci Barbary Drapczyńskiej, żony Krzysztofa Kamila Baczyńskiego - Patrona naszej szkoły.  Basia w czasie Powstania Warszawskiego pracowała jako ochotniczka w szpitalu przy ...

Świętujemy Międzynarodowy Miesiąc Bibliotek Szkolnych 2026!

  Październik to wyjątkowy miesiąc dla wszystkich bibliotek szkolnych. To właśnie wtedy obchodzimy Międzynarodowy Miesiąc Bibliotek Szkolnych (MMBS) – święto zainicjowane przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Bibliotekarstwa Szkolnego (IASL), które jest okazją do przypomnienia, jak ważną rolę biblioteka odgrywa w życiu szkoły i jej społeczności. Tegoroczne obchody odbywają się pod hasłem: „Libraries, Literacy and Artificial Intelligence” czyli „Biblioteki i kompetencje czytelnicze w świecie sztucznej inteligencji” . Hasło to skłania do refleksji nad tym, jak zmienia się sposób, w jaki zdobywamy wiedzę, wyszukujemy informacje, uczymy się i korzystamy z tekstów. Sztuczna inteligencja jest dziś obecna w naszej codzienności i niewątpliwie będzie odgrywać coraz większą rolę w życiu społecznym, edukacji i pracy. Nie chodzi jednak ani o bezrefleksyjne korzystanie z jej możliwości, ani o ignorowanie nowych technologii. Najważniejsze jest mądre i świadome korzystanie z dostępnych narzędzi ....